Hipnoterapia, hipnoza na odchudzanie
Warszawa

Związek hipnozy ze skutecznością terapii odchudzającej był przedmiotem kilku metaanaliz naukowych. Warto przedstawić ten temat uczciwie, bo wyniki różnych analiz nie są jednoznaczne.

Hipnoza i hipnoterapia na odchudzanie są od wielu lat badane jako metody wspierające zmianę zachowań związanych z jedzeniem, kontrolę impulsów oraz redukcję masy ciała. Wyniki badań nie dają podstaw do traktowania hipnozy jako samodzielnej „metody odchudzającej”. Wskazują jednak, że w połączeniu z odpowiednio prowadzoną terapią behawioralną, zmianą sposobu odżywiania i stylu życia może stanowić wartościowe wsparcie całego procesu.

Jednym z najczęściej cytowanych opracowań jest metaanaliza Irvinga Kirscha, Guya Montgomery’ego i George’a Sapirsteina z 1995 roku. Autorzy przeanalizowali badania, w których terapię poznawczo-behawioralną porównywano z tą samą terapią uzupełnioną o hipnozę. Łącznie analiza obejmowała różne zastosowania kliniczne, natomiast szczególnie interesujące wyniki uzyskano w badaniach dotyczących redukcji masy ciała. Autorzy stwierdzili, że dodanie hipnozy wiązało się z lepszymi efektami terapii na odchudzanie. Różnice były szczególnie widoczne podczas późniejszej obserwacji uczestników.

Pierwotne wnioski Kirscha zostały jednak później zakwestionowane. David Allison i Mark Faith w 1996 roku ponownie przeanalizowali sześć badań dotyczących odchudzania i wykazali błędy w obliczeniach pierwotnej metaanalizy. Po ich skorygowaniu wielkość dodatkowego efektu hipnozy na odchudzanie okazała się znacznie mniejsza. Po wyłączeniu zaś jednego nietypowego badania różnica przestawała być istotna statystycznie. Autorzy uznali więc, że ewentualna dodatkowa korzyść z hipnozy była niewielka. Spór na tym się jednak nie zakończył. Kirsch jeszcze w tym samym roku przeprowadził kolejną reanalizę. Wykorzystał przy tym dodatkowe dane uzyskane od autorów części badań. W tej analizie ponownie stwierdzono większą redukcję masy ciała w grupach, w których terapię behawioralną uzupełniano hipnozą. Dodatkowo różnica miała zwiększać się wraz z czasem obserwacji.

Ta historia dobrze pokazuje, dlaczego do wyników badań nad hipnozą i odchudzaniem warto podchodzić bez uproszczeń. Nie mamy podstaw, aby mówić o „udowodnionej metodzie szybkiego odchudzania”, ale istnieją mocne przesłanki, że hipnoza może poprawiać skuteczność innych interwencji psychologicznych i behawioralnych.

Późniejsze badania zaczęły zwracać uwagę nie tylko na samą liczbę utraconych kilogramów, ale również na procesy psychologiczne, które mają duże znaczenie dla utrzymania zdrowych nawyków. W randomizowanym badaniu klinicznym opublikowanym w 2018 roku oceniano zastosowanie autohipnozy u 120 osób z ciężką otyłością. Wszyscy uczestnicy otrzymywali zalecenia dotyczące stylu życia, natomiast połowa dodatkowo uczyła się technik autohipnozy.

Po roku nie stwierdzono istotnej statystycznie różnicy w średniej utracie masy ciała pomiędzy całymi grupami. W grupie stosującej autohipnozę na odchudzanie zaobserwowano jednak korzystne zmiany w zakresie odczuwania sytości i jakości życia. Osoby, które regularniej korzystały z technik, osiągały większą redukcję masy ciała. Autorzy podkreślili, że hipnoterapia na odchudzanie może być interesującym uzupełnieniem interwencji dotyczących stylu życia, choć nie należy traktować jej jako samodzielnego leczenia otyłości.

Szczególnie interesujące są również wyniki badania HYPNODIET, opublikowanego w „The American Journal of Clinical Nutrition”. Badacze oceniali wpływ hipnozy na odchudzanie u osób z otyłością charakteryzujących się dużą skłonnością do tzw. disinhibition, czyli utraty kontroli nad jedzeniem pod wpływem bodźców, emocji lub sytuacji.

Po kilku miesiącach osoby korzystające z hipnoterapii na odchudzanie uzyskały korzystniejsze wyniki dotyczące impulsywności żywieniowej i kontroli jedzenia. Badanie nie pokazuje więc, że hipnoza „odchudza” sama w sobie, lecz sugeruje, że może pomagać w obszarach psychologicznych bezpośrednio związanych z trudnością w utrzymywaniu zdrowych zachowań żywieniowych. To właśnie ten kierunek wydaje się dziś szczególnie istotny.

W przypadku wielu osób problem nie polega wyłącznie na braku wiedzy o tym, co powinny jeść. Znacznie większym wyzwaniem może być automatyczne sięganie po jedzenie, jedzenie pod wpływem stresu lub emocji, trudność w rozpoznawaniu sygnałów głodu i sytości czy wielokrotne powracanie do wcześniejszych nawyków. Hipnoterapia i hipnoza na odchudzanie może być stosowana właśnie jako narzędzie wspierające pracę nad tymi mechanizmami.